İçeriğe atla
Elif Özbulut Avukat
EN
Listeye Dön

Makaleler

Yabancı Para Cinsinden Çek

Globalleşme ve pazar ekonomisine geçiş süreci, ticari hayatı oldukça etkilemiştir. Bu sürece uyum sağlanabilmesi için piyasaların kayıt altına alınması hedeflenmiş, nakit para yerine; kambiyo senetlerinin kullanımı yaygınlaştırılmıştır. Kambiyo senetleri arasında, en çok kullanılan çektir. Çeklerde bedel, Türk parasıyla belirlenebileceği gibi; yabancı bir para cinsi üzerinden de belirlenebilecektir. Yabancı para kullanımına ilişkin serbesti, ekonomik koşul ve politikalara göre değişkenlik göstermekte olup; çalışmamızda Türk parasının kıymetini korumaya ilişkin güncel düzenleme değerlendirilecektir. Bu çalışmada, yabancı para cinsinden düzenlenen ve uygulamada "döviz çeki" olarak adlandırılan çekin düzenlenmesi, ödenmesi, karşılıksız kalması ve kambiyo senetlerine özgü takip yolu ele alınmaktadır.

Yayımlandı:
13 Ağustos 2024
Etiketler:
YABANCI PARA BORCU, DÖVİZ ÇEKİ, KAMBİYO SENEDİ, KIYMETLİ EVRAK HUKUKU

“Yabancı Para Cinsinden Çek” başlıklı makalemiz, İzmir Barosu Dergisi Cilt: 89, Sayı: 2, 2024 kapsamında hakem onaylı olarak yayımlanmıştır. Okuyucusuna faydalı olmasını dileriz.

Bu çalışmada, ticari hayatın vazgeçilmez araçlarından biri olan ve uygulamada “döviz çeki” olarak anılan yabancı para cinsinden çekler; Borçlar Hukuku, Kıymetli Evrak Hukuku, İcra İflas Hukuku ve Türk parasının kıymetini koruma mevzuatı çerçevesinde kapsamlı bir şekilde incelenmiştir.  Çekler üzerinde bedel, Türk parasıyla belirlenebileceği gibi yabancı bir para cinsi üzerinden de kararlaştırılabilmektedir. Ancak yabancı para birimiyle düzenlenen bu kıymetli evrakların hukuki rejimi, ekonomik politikalara ve Türk parasının kıymetini koruma mevzuatına göre sıkça değişiklik gösterdiğinden, uygulamada hem sözleşme tarafları hem de icra takipleri bakımından dikkate alınması gereken kritik hukuki hususlar barındırmaktadır.

Makalede öne çıkan temel konu başlıkları şunlardır:

  • Para Borçları ve Yabancı Para Borcunun İfası: Paranın ekonomik ve hukuki niteliği ele alınarak, Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK m. 99) getirdiği ikili ayrım incelenmiştir. Borcun mutlaka yabancı para olarak ödenmesini öngören “gerçek yabancı para borcu” ile borçlunun dilerse vade tarihindeki kur üzerinden Türk lirası ile ödeme yapma (ikame edim) yetkisine sahip olduğu “gerçek olmayan yabancı para borcu” arasındaki hukuki farklar detaylandırılmıştır. 
  • Dövizle Ödeme Yasakları ve Sözleşme Serbestisi: 85 Sayılı ve 12.09.2018 tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve ilgili tebliğ değişiklikleriyle Türkiye’de yerleşik kişilerin belirli sözleşmelerde bedeli döviz cinsinden belirleyememesi kısıtlaması değerlendirilmiş; bu durumun sözleşme özgürlüğü ve kamusal yarar dengesi üzerindeki etkileri eleştirilmiştir. 
  • Çek ve Yabancı Para Cinsinden Çek Kurumu: Türk Ticaret Kanunu (TTK m. 802) uyarınca çek bedelinin yabancı para birimiyle belirlenebileceği, ancak bedelin kesin ve tereddütsüz olması gerektiği vurgulanmıştır.
  • Hesap ile Çekin Farklı Para Birimlerinde Olması: Türk lirası ile işleyen bir mevduat hesabı üzerine yabancı para cinsinden çek keşide edilmesi durumunda karşılaşılan hukuki uyuşmazlıklar incelenmiştir. Hesap ile çekin para biriminin farklı olmasının çeki tek başına geçersiz kılmayacağı, bankanın keşidecinin muvafakatiyle gerekli döviz çevirme işlemini yaparak hamile ödeme yapması gerektiği görüşü açıklanmıştır.
  • Karşılıksız Döviz Çeki ve Cezai Sonuçlar: Döviz çeki karşılıksız kaldığında, ibraz tarihindeki TCMB efektif kurunun esas alınarak kanuni tazminat ve karşılıksız kalan kısmın yabancı para cinsinden hesaplanması gerektiği Yargıtay içtihatları eşliğinde açıklanmıştır. 
  • Döviz Çeklerinde Kambiyo Senetlerine Özgü İcra Takibi: İİK m. 58/3 uyarınca yabancı para alacaklarının icra takibinde doğrudan yabancı para olarak istenemeyeceği, talep ve ödeme emrinde alacağın Türk Lirası cinsinden karşılığının (kur bilgisiyle birlikte) gösterilmesinin kamu düzeninden olduğu vurgulanmıştır. Alacaklının vade veya fiili ödeme tarihindeki kur seçimlerine göre uygulanacak temerrüt faizi oranları (3095 sayılı Kanun m. 4/a uyarınca devlet bankalarının 1 yıla kadar vadeli döviz mevduatına ödediği en yüksek faiz) örnek bir icra takip talebi (Örnek No: 10) üzerinden somutlaştırılmıştır.